علی اکبر تیموری

تاریخ اجتماعی

مجلس «چای‌خوری» به صرف «سوتِ سماور»!

رودسری - مردم ایران تقریباً از دوره صفویه با چای آشنایی داشتند، با این حال این نوشیدنی در آن دوره نوشیدنی لاکچری به حساب می‌آمد و به دلیل قیمت بالا، هر کسی توانایی خرید چای و نوشیدن آن را نداشت، اما در سال 1314ق / 1275ش بالاخره کاشف‌السلطنه آستین بالا زد و چای را به ایران آورد و در لاهیجان، کشت آن را آغاز کرد. به این ترتیب، چای وارد زندگی مردم ایران شد و طی 127 سال گذشته، توانست جای قهوه را در زندگی روزمره ما بگیرد. جالب این‌جاست که به تدریج، برنامه‌ها و ضیافت‌هایی هم حول موضوع چای شکل گرفت که بی‌شباهت به انواع اروپایی و آمریکایی این جور مهمانی‌ها نبود. یکی از این مهمانی‌ها توسط قمرالسلطنه، همسر میرزاحسین‌خان سپهسالار، سیاستمدار و صدراعظم دوره ناصرالدین‌شاه برگزار می‌شد که در نوع خودش، هم جالب بود و هم پر دردسر و دست آخر نیز کلاً به تعطیلی کشیده شد! ماجرا از این قرار بود قمرالسلطنه، چون اولادی نداشت، همیشه به دنبال سرگرمی تازه می‌گشت تا این‌که برای او سماوری از روسیه آوردند که هنگام جوشیدن آب، صدایی شبیه صدای «سُرنا» از آن بیرون می‌آمد. این سماور– به قول امروزی‌ها – با آن «آپشن» جذاب، دستمایه فخرفروشی و پُز دادنِ قمرالسلطنه شد و به ویژه در روزهای عید، خانواده‌های اعیان را برای صرف چای و شنیدن صدای سوتِ سماورش دعوت می‌کرد! ماجرای سماور مخصوص قمرالسلطنه، به تدریج حسادت برخی از خانم‌های درباری را برانگیخت و آن‌ها به لطایف‌الحیل، کوشیدند تا وجود چنین سماوری را خلاف شرع معرفی کنند! در حالی که ابداً چنین نبود و نمی‌شد به سماور قمرالسلطنه از این وصله‌ها چسباند! با وجود این، کار چنان بالا گرفت که زنان حرم ناصرالدین‌شاه هم برای زدنِ زیرآب سماور قمرالسلطنه، هم‌داستان شدند. شاه قاجار که حوصله مرافعه‌ و درگیری اهل حرم را نداشت، دستور داد بساط سماور سوت زن را جمع کنند و آن را به انبار شاهی ببرند. این سماور دردسرساز تا دوره احمدشاه نیز در انبار شاهی موجود بود و پس از آن دیگر دیده نشد!