آب و غذا؛ نیاز امروز، چالش فردا
پرونده
آب و غذا؛ نیاز امروز، چالش فردا
به بهانه روز جهانی غذا و شعار این روز درباره آب، به این موضوع پرداخته و از آداب غذاخوردن در اسلام نوشته‌ایم
نویسنده : علیرضا کاردار | روزنامه‌نگار
۱۶ اکتبر هر سال روز جهانی غذا برای توجه به فقر و گرسنگی برپا داشته می‌شود. تصویب ۱۶ اکتبر به عنوان روز جهانی غذا در نوامبر ۱۹۷۹ و به افتخار تأسیس سازمان فائو در سال ۱۹۴۵(سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد (FAO) یک سازمان تخصصی وابسته به سازمان ملل است که در زمینه توسعه کشاورزی فعالیت دارد) نام گذاری شده و در سراسر جهان گرامی داشته می‌شود. روز جهانی غذا هر سال یک شعار و درون‌مایه خاص دارد که شعار امسال «آب زندگی است، آب غذاست. هیچ‌کس را پشت سر نگذارید» انتخاب شده است. همه ما برای تحقق بخشیدن به چشم‌انداز جهانی بدون گرسنگی و سوءتغذیه نقش داریم و می‌توانیم با انتخاب غذایی سالم، دین خود را برای کاهش ضایعات مواد غذایی ادا کنیم. به بهانه این روز نگاهی انداخته‌ایم به موضوع غذا در جهان. همچنین به نکات مهم و جذابی درباره آداب خوردن و نوشیدن که در اسلام آورده شده هم به عنوان یادآوری اشاره مختصری کرده‌ایم.
هدف روز جهانی غذا
هر سال حدود ۱۵۰ کشور جهان روز جهانی غذا را برای توجه جهانی به سایه سیاه فقر و گرسنگی گرامی می‌دارند. در این روز سازمان‌های بین‌المللی برای برقراری روابط در زمینه کشاورزی و زمینه‌سازی برای جلوگیری از فقر و گرسنگی و نابودی محیط زیست تلاش می‌کنند. روز جهانی غذا روز همدردی با گرسنگانی است که از ساده‌ترین نیاز زندگی یعنی غذا محروم هستند. برخی از اهداف روز جهانی غذا عبارتند از تشویق و تحریک ملت‌ها، سران دولت‌ها، مراکز بین‌المللی و نهادهای غیردولتی به افزایش تولید محصولات کشاورزی برای پایان دادن به گرسنگی، تشویق به برقراری ارتباط کشورهای در حال توسعه برای همکاری‌های اقتصادی و کشاورزی و حمایت‌های متقابل فنی برای افزایش محصول، تشویق روستاییان به مشارکت در تصمیم‌گیری‌هایی که شرایط زندگی‌شان را بهبود می‌بخشد، افزایش آگاهی عمومی ملل و توجه دادن آن‌ها به مسئله گرسنگی در جهان، تشویق انتقال فناوری به کشورهای در حال توسعه، به جوش آوردن همت و مسئولیت بین‌المللی و ملی برای جنگ علیه گرسنگی، سوءتغذیه و فقر و جلب توجه به تولید و توسعه کشاورزی پایدار.
ضایعات مواد غذایی در ایران
طبق آماری که چندی پیش ارائه شد، مجموع دورریز مواد غذایی در ۲۷ کشور اروپایی ۹ میلیون تن در سال گزارش شده که متاسفانه این آمار در ایران ۳۵ میلیون تن در سال است. براساس گزارش سازمان فائو، هرروز به‌ازای هر نفر، ۱۳۴ کیلوکالری غذا در ایران به هدر می‌رود. این میزان ضایعات مواد غذایی، ایران را در ردیف کشورهای تراز اول دنیا در زمینه هدررفت مواد غذایی قرار داده است. بر همین اساس سالانه ضایعات مواد غذایی در ایران با ارزش تقریبی ۱۵ میلیارد دلار است. حجم مواد غذایی هدررفته در ایران به اندازه‌ای است که با آن می‌توان غذای ١۵ میلیون ایرانی را در سال تامین کرد. به گزارش تجارت فردا، ۳۵ درصد محصولات کشاورزی تولیدی در ایران به هدر می‌رود که می‌توان به ۳۰ درصد ضایعات در نان، ۲۵ تا ۳۰ (و حتی ۵۰) درصد ضایعات در میوه‌ها و سبزیجات، ۱۰ درصد ضایعات در برنج، ۲۵ درصد ضایعات در خرما و... اشاره کرد.
دانستنی‌هایی درباره آب
آب بیش از 50 درصد از بدن ما را تشکیل و حدود 71 درصد از سطح زمین را پوشش می‌دهد. تنها 2.5 درصد آب شیرین مناسب برای آشامیدن، کشاورزی و بیشتر مصارف صنعتی است. کشاورزی 72 درصد از برداشت جهانی آب شیرین را به خود اختصاص داده اما مانند همه منابع طبیعی، آب شیرین بی‌نهایت نیست. رشد سریع جمعیت، شهرنشینی، توسعه اقتصادی و تغییرات آب‌وهوایی، منابع آبی سیاره را تحت فشار فزاینده‌ای قرار می‌دهد. در عین حال منابع آب شیرین به ازای هر نفر در دهه‌های گذشته 20 درصد کاهش یافته است و دسترسی و کیفیت آب به دلیل چندین دهه استفاده و مدیریت ضعیف، استخراج بیش از حد آب‌های زیرزمینی، آلودگی و تغییرات آب‌وهوایی، به سرعت رو به وخامت است. امروزه 2.4 میلیارد نفر در کشورهایی زندگی می‌کنند که دچار تنش آبی هستند. بسیاری از آن‌ها کشاورزان خرده‌پا هستند که هم اکنون برای برآوردن نیازهای روزانه خود تلاش می‌کنند. رقابت برای این منبع گران بها در حال افزایش است زیرا کمبود آب به یک علت فزاینده درگیری تبدیل خواهد شد. حدود 600 میلیون نفر از مردم جهان تا حدی به سیستم‌های غذایی آبزیان برای امرار معاش وابسته هستند. با این حساب حفظ و حراست از منابع آبی، اکوسیستم‌های آبی و گونه‌هایش، فقط یک مسئولیت نیست، بلکه ضرورتی برای رفاه سیاره ما و ساکنان آن است.
توصیه‌های دین مبین اسلام درباره خوردن و آشامیدن
خوردن و آشامیدن در نگاه اسلام، بهره‌گیری از نعمت الهی در مسیر بندگی خداست. از همین رو در آموزه‌های دینی برای این رفتار توصیه‌هایی آمده است. این موارد به اختصار از کتاب «مفاتیح‌الحیاة» تالیف آیت‌ا... جوادی آملی انتخاب و نقل شده است.
شست‌وشوی دست
رسول خدا(ص) می‌فرماید شست‌وشوی دست پیش از غذا فقر را دور می‌کند و پس از غذا غم را بزداید و دیده را بهبود بخشد.
گفتن بسم‌ا...
رسول خدا(ص) می‌فرماید با جماعت بخورید و بسم ا... الرحمن الرحیم بگویید تا برکت غذا زیاد شود.
سپاس گزاری رسول خدا(ص) می‌فرماید پاداش کسی که می‌خورد و سپاس آن را می‌گذارد همانند کسی است که برای خدا روزه می‌گیرد.
نایستادن
انس می‌گوید رسول خدا(ص) از ایستاده آشامیدن نهی فرمود. پرسیدم ایستاده غذا خوردن چه حکمی دارد؟ فرمود خوردن بدتر است.
ندمیدن
رسول خدا(ص) می‌فرماید در خوردنی و آشامیدنی فوت نکنید (غذا به قدری گرم نباشد که با دمیدن خنک شود).
توجه به مصلح بودن مواد غذایی
امیر مؤمنان(ع) می‌فرمایند سزاوار است که خردمند هر نوع غذایی را نخورد و هنگام خوردن غذای لذیذ و شیرین، تلخی دارو را نیز به یاد آورد.
رعایت غذای مناسب
امام رضا(ع) می‌فرماید به اندازه‌ای غذا بخور که متناسب بدنت باشد و بیشتر از آن ارزش غذایی ندارد و هرکس به اندازه بخورد، او را سود بخشد و همچنین است آشامیدن آب.
رعایت میوه هر فصل
امام رضا(ع) می‌فرماید به اندازه توان و میل خود در تابستان غذای با طبع سرد و در زمستان با طبع گرم و در دو فصل دیگر غذای معتدل بخور.
بهره‌گیری از سبزی‌ها
امام رضا(ع) می‌فرماید من از سفره‌ای که در آن سبزی نباشد غذا نمی‌خورم.
سرنکشیدن آب
رسول خدا(ص) می‌فرماید از سر مشک (و ظروفی مانند پارچ) آب ننوشید.
از سمت دستگیره ظرف ننوشیدن
رسول خدا(ص) می‌فرماید آب را از سمت دستگیره آن ننوشید چرا که محل جمع شدن چرک و آلودگی است.
پس از دیگران نوشیدن
رسول خدا(ص) می‌فرماید کسی که به گروهی آب می‌دهد، خودش پس از دیگران آب بنوشد.
وعده‌های غذایی
شخصی به خدمت امام صادق(ع) از بیماری‌های گوارشی شکایت کرد. آن حضرت فرمود:
« صبحانه و شام بخور و میان آن دو چیزی نخور، چون مایه فساد بدن است. مگر نشنیدی که خدا می‌فرماید در آن‌جا (بهشت) هر بامداد و عصرگاه رزق خود را خواهند داشت، ولی پس از دچار شدن به این نوع بیماری، پزشکان توصیه می‌کنند که در فاصله‌های کم از غذای مناسب استفاده شود». امام رضا(ع) می‌فرماید پس هیچ یک از شما شام خوردن را ترک نکند، هرچند به لقمه‌ای از نان یا جرعه‌ای از آب باشد.
گردآوری خرده‌های غذا
رسول خدا(ص) به امیرمومنان(ع) فرمود غذایی را که در سفره‌ات می‌ریزد بخور، چرا که فقر را از تو دور می‌کند.
پرخوری
رسول خدا(ص) می‌فرماید خدا سه چیز را دوست دارد: کم‌حرفی، کم‌خوابی و کم‌خوری.
گروهی غذا خوردن
رسول خدا(ص) می‌فرماید محبوب‌ترین غذا نزد خدا آن است که دست‌ها بر آن بسیار باشد. جمعی غذا بخورید و پراکنده نباشید، چرا که برکت در اجتماع است.
از نزد خود برداشتن
رسول خدا(ص) می‌فرماید هرگاه سفره گسترده شد از نزد خود بخور و از پیش روی همنشین خود غذا برندار و از قله (نقطه برجسته آن) غذا نخور...
به آرامی خوردن
امام صادق(ع) می‌فرماید نشستن بر سر سفره را طولانی کنید، چرا که از عمرتان به شمار نمی‌آید.
اجابت دعوت رسول خدا(ص) می‌فرماید این که کسی به غذایی فراخوانده شود ولی نپذیرد یا بپذیرد ولی نخورد، از موارد جفاست.
غذا نخوردن بدون دعوت
رسول خدا(ص) به امیر مؤمنان(ع) می‌فرماید هشت گروه اگر مورد اهانت قرار گیرند جز خود را سرزنش نکنند یکی از آن ها کسی است که بر سر سفره‌ای حاضر شود که به آن دعوت نشده است.
به نام آن که به من آموخت عشق را تا دوست روز بهم گفت :