خطر جدی برای لایه اُزن
خطر جدی برای لایه اُزن
برخلاف بررسی‌های مورد حمایت سازمان ملل متحد که نشان می‌داد وضع لایه ازن رو به بهبود است، پژوهش‌های تازه نشان می‌دهد حفره لایه ازن نه تنها بهبود نیافته، بلکه ممکن است مشکل جدی‌تر هم شود
بحث حفره لایه ازن و پیامدهایی که این آسیب می‌تواند برای جو سیاره، محیط زیست و جانوران داشته باشد، یکی از بحث‌های قدیمی و مهمی است که سال‌ها مطرح بوده است و اخیراً نگرانی‌ها درباره آن تا حد زیادی کاهش یافته بود. اما با این‌که دانشمندان پیش از این اعلام کرده بودند حفره لایه ازن بهبود پیدا کرده و خطر رفع شده است، بررسی جدید برخی از دانشمندان نشان می‌دهد که زمان برای اعلام این خبر، هنوز خیلی زود بوده است. به گزارش سی‌ان‌ان، بازیابی لایه ازن، که کیلومترها بالاتر از سطح زمین قرار دارد و از سیاره ما در برابر پرتو فرابنفش محافظت میکند، یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای زیست‌محیطی جهان است، زیرا پرتو فرابنفش می‌تواند به دی‌ان‌ای جانداران آسیب برساند، باعث سوختگی پوست شود و در درازمدت به سرطان پوست بینجامد. اما همان‌طور که گفتیم بررسی جدیدی که یافته‌های آن هفته گذشته منتشر شده است، نشان می‌دهد که لایه ازن ممکن است هرگز ترمیم نشود و حتی ممکن است حفره آن در حال گسترش نیز باشد. این یافته‌ها برخلاف بررسی‌های اخیر چند پژوهش مورد حمایت سازمان ملل متحد است که نشان می‌دادند وضع لایه ازن تا سال ۲۰۴۰ به وضع قبلی در دهه ۱۹۸۰/۱۳۶۰ بازخواهد گشت. در ادامه به نقل از «ایندیپندنت فارسی» به این موضوع می‌پردازیم.
ماجرا از کجا شروع شد؟
در سال ۱۹۸۵ (۱۳۶۴)، حفره‌ای بزرگ در لایه ازن کشف شد. دو سال پس از آن، ۴۶ کشور جهان، استفاده از بیش از ۱۰۰ ماده شیمیایی مخرب لایه ازن را ممنوع کردند و تصمیم گرفتند استفاده از این مواد را که سبب ایجاد حفره‌ای در لایه بالایی قطب جنوب شده بود، به‌تدریج کاهش دهند و درنهایت حذف کنند. ایجاد حفره در لایه ازن عمدتا به استفاده از کلروفلوئوروکربن‌ها یا به‌اصطلاح سی‌اف‌سی نسبت داده می‌شود که به کار‌گیری آن‌ها در آن زمان، در اسپری‌های هواپخش، حلال‌ها و دستگاه‌های خنک‌کننده و عایق‌‌ها بسیار رایج بود.
ممنوع شدن استفاده از این مواد در قالب پروتکل مونترال به بازیابی لایه ازن کمک شایانی کرد و نتیجه خوبی در پی داشت. با این حال، حفره ازن در فصل بهار بر فراز قطب جنوب شروع به بزرگ‌تر شدن میکند و در تابستان دوباره کوچک می‌شود و در سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲ به حدی بزرگ شد که دانشمندان نیوزیلندی را بر آن داشت که علت وقوع این پدیده را بررسی کنند. دانشمندان در مقاله‌ای که در مجله عملی «نیچر کامیونیکیشنز» منتشر شد، گفتند که میزان ازن در جو زمین از سال ۲۰۰۴ تا کنون ۲۶ درصد کم شده است. این به معنای آن است که حفره ازن نه‌تنها از نظر مساحت بزرگ باقی مانده ، بلکه عمیق‌تر نیز شده است.
عامل تغییرات چیست؟
به گفته دانشمندان، قطب جنوب در بیشتر مدت فصل بهار ازن کمتری دارد و وجود حفره‌های ازن با مدت زمان بقای طولانی، در سال‌های ۲۰۲۰-۲۰۲۲ کاملا با این تصویر سازگار است. آن‌ها می‌گویند اندازه و عمق حفره به‌ویژه در ماه اکتبر در هر سه سال یادشده زیاد بوده است. در این بررسی، دانشمندان با استفاده از یک ابزار ماهواره‌ای لایه ازن را بین ماه‌های سپتامبر تا نوامبر مطالعه کردند. آن‌ها برای مقایسه رفتار و تغییر سطح ازن و بررسی نشانه‌های ترمیم، از داده‌های تاریخی ثبت‌شده استفاده کردند و سپس کوشیدند دریابند چه عواملی به این تغییرات دامن می‌زند. به گفته دانشمندان، رقیق شدن لایه ازن و عمیق شدن حفره آن ناشی از تغییرات در تاوه قطبی در قطب جنوب است؛ به عبارت دیگر، در اثر تغییراتی در چرخش گردابی از فشار کم و هوای بسیار سردی است که بر فراز قطب جنوب پیش می‌آید.
عواملی نگران کننده برای لایه ازن
البته نویسندگان این مقاله بیش از این به کشف علت بروز این تغییرات نپرداخته‌اند، اما در عین حال می‌گویند که بسیاری از عوامل دیگر نیز ممکن است در تخریب لایه ازن نقش داشته باشد؛ عواملی از جمله آلودگی ناشی از گرم شدن زمین، ذرات ریز معلق در هوا که از آتش‌سوزی‌ها و آتشفشان‌ها ناشی می‌شود و حتی تغییرات در چرخه خورشیدی. دانشمندان می‌گویند حفره‌های بزرگ اخیرا ایجادشده در لایه ازن ممکن است فقط در اثر مصرف سی‌اف‌سی‌ها نبوده باشد. به گفته آن‌ها، در عین حال که پروتکل مونترال برای کاهش تدریجی سی‌اف‌سی و جلوگیری از فاجعه زیست‌محیطی بی‌تردید موفق بوده است، به نظر می‌رسد حفره‌های جدید لایه ازن در قطب جنوب با تغییرات دینامیکی جو (اتمسفر) زمین مرتبط باشد.
تردیدهای جدی درباره پژوهش جدید
برخی از دانشمندان به یافته‌های این بررسی با دیده تردید نگاه می‌کنند و می‌گویند این یافته‌ها بیش از حد بر حفره‌های مشاهده‌شده در سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲ اتکا دارد و این برای نتیجه‌گیری درباره وضع طولانی‌مدت لایه ازن کافی نیست. پژوهشگران پیش از این علت‌های گوناگونی را برای توضیح پیدایش این حفره‌های بزرگ ازن پیدا کرده بودند، از جمله دود ناشی از آتش‌سوزی‌های ۲۰۱۹ و فوران‌های آتشفشانی. آن‌ها می‌گویند در سال‌های وقوع لانینا، تاوه قطبی در استراتوسفر قوی‌تر و سردتر از حد معمول است و این سبب می‌شود که غلظت ازن نیز در آن سال‌ها کمتر باشد. به گفته منتقدان این مقاله، در سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲ شاهد وقوع لانینای سه‌گانه نادری بوده‌ایم که این پدیده و اثر آن در مقاله مذکور در نظر گرفته نشده است. مارتین جوکر، پژوهشگر مرکز پژوهش‌های تغییرات آب‌وهوایی در دانشگاه نیو ساوت ولز استرالیا، می‌گوید که نویسندگان این مقاله داده‌های دو سال ۲۰۰۲ و ۲۰۱۹ را حذف کرده‌اند تا «رویدادهای استثنایی» نتایج یافته‌های آن‌ها را مخدوش نکند. این در حالی است که اندازه حفره ازن در سال‌های ۲۰۰۲ و ۲۰۱۹ بسیار کوچک شده بود. از این رو، در نظر گرفتن این عوامل حذف‌شده احتمالا نتیجه این تحقیق را تغییر می‌دهد.
به نام آن که به من آموخت عشق را تا دوست روز بهم گفت :